ગુજરાતમાં CRS પોર્ટલ મારફતે જન્મ-મરણ ની નોંધણી કરવી ફરજિયાત

તા.૦૧/૦૯/૨૦૨૫ થી ગુજરાત માં જન્મ અને મરણ ની નોધણી પ્રક્રિયા CRS પોર્ટલ દ્વારા કરવામાં આવશે.

(TOC)

ભારત સરકાર દ્વારા તા.૦૧/૦૯/૨૦૨૫ થી ગુજરાત રાજ્ય માટે શરૂ કરવામાં આવ્યું છે આ CRS પોર્ટલ હવે જન્મ મરણની નોંધણી કરવી સરળ બની રહેશે.

CRS પોર્ટલ શું છે?

CRS પોર્ટલ એટલે સિવિલ રજીસ્ટ્રેશન સિસ્ટમ જે ભારત સરકાર દ્વારા કાર્યરત છે જેના માધ્યમથી અરજદાર સી આર એસ પોર્ટલ મારફતે પોતાની જાતે જ ઘરે બેઠા જ જન્મ અને મરણની નોંધણી કરાવી શકશે. એટલું જ નહીં પરંતુ જન્મના અને મરણના નોંધણી કરતી વખતે કોઈપણ પ્રકારની ભૂલ હોય તો 24 કલાકની અંદર સુધારો કરવાની તેને તક પણ આપવામાં આવશે, આ પોર્ટલથી અરજદાર જાતે ઘરે બેઠા છે પોતાના નામમાં સુધારો કરી શકશે અટકમાં સુધારો કરી શકશે સરનામું પણ સુધારો કરી શકશે અને આ પોર્ટલ પર અરજી સબમીટ કર્યા પછી અરજદારને તેના મોબાઈલ પર મેસેજ દ્વારા જાણ કરવામાં આવશે એટલું જ નહીં આ સીઆરએસ પોર્ટલ ઉપર લોગીન થયા બાદ પોતાની અરજી નું સ્ટેટસ પણ જાણી શકાશે.

જન્મ - મરણ નું પ્રમાણપત્ર ડાઉનલોડ કરી શકાશે.

નોંધણીની પ્રક્રિયા સંપૂર્ણ પૂર્ણ થયા બાદ સીઆરએસ પોર્ટલ દ્વારા જન્મ-મરણનું પ્રમાણપત્ર ડાઉનલોડ કરી શકાશે.

જન્મ ની નોંધણી કરવી ફરજિયાત છે.

1. જન્મ નોંધણી એ બાળકનો અધિકાર છે અને તેની ઓળખ સ્થાપિત કરવા માટેનું પ્રથમ પગલું છે. જન્મ અને મૃત્યુ નોંધણી અધિનિયમ, 1969 હેઠળ દરેક જન્મ અને મૃત્યુની જાણ રજિસ્ટ્રારને કરવી ફરજિયાત છે. જો ઘટના ઘરે બની હોય, તો પરિવારના વડાની જવાબદારી છે કે તેઓ જન્મ અને મૃત્યુની ઘટના રજિસ્ટ્રાર (જન્મ અને મૃત્યુ) ને જણાવે. હોસ્પિટલો, નર્સિંગ હોમ, આરોગ્ય કેન્દ્રો વગેરેમાં જન્મ અને મૃત્યુના કિસ્સામાં, તે સંસ્થાના પ્રભારી અધિકારીની જવાબદારી છે કે તેઓ જન્મ અને મૃત્યુની ઘટના સંબંધિત રજિસ્ટ્રાર (જન્મ અને મૃત્યુ) ને જણાવે. જન્મ અથવા મૃત્યુની નોંધણી તે વિસ્તારમાં થાય છે જ્યાં તે થાય છે. જન્મ નોંધણી માટે ફોર્મ નંબર 1, મૃત્યુ નોંધણી માટે ફોર્મ નંબર 2 અને મૃત જન્મની નોંધણી માટે ફોર્મ નંબર 3 નો ઉપયોગ થાય છે.
2. જન્મ અને મૃત્યુની ઓનલાઈન નોંધણી (ઈ-પહચાન) માટેની અરજી ગુજરાત રાજ્યના રાષ્ટ્રીય માહિતીશાસ્ત્ર કેન્દ્ર દ્વારા ગુજરાત સરકારના આરોગ્ય અને કલ્યાણ વિભાગ માટે વિકસાવવામાં આવી હતી, અને તે મુજબ ગુજરાત માં જન્મ થનાર બાળક ની નોધણી તેમજ મરણ પામનાર વ્યક્તિની નોધણી કરવામાં આવતી હતી.
3. નાગરિક નોંધણી એ જન્મ, મૃત્યુ અને મૃત જન્મ જેવી મહત્વપૂર્ણ ઘટનાઓની ઘટના અને લાક્ષણિકતાઓનું સતત, કાયમી, ફરજિયાત રેકોર્ડિંગ છે. ભારતમાં જન્મ અને મૃત્યુની નોંધણી જન્મ અને મૃત્યુ નોંધણી (RBD) અધિનિયમ, 1969 (2023 માં સુધારેલ) ની જોગવાઈઓ હેઠળ કરવામાં આવે છે અને ભારતના રજિસ્ટ્રાર જનરલને જન્મ અને મૃત્યુના મુખ્ય રજિસ્ટ્રારની પ્રવૃત્તિઓનું સંકલન અને એકીકરણ કરવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે. દરેક રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં જન્મ અને મૃત્યુના મુખ્ય રજિસ્ટ્રાર અમલીકરણ અધિકારી છે અને જન્મ અને મૃત્યુની નોંધણી રાજ્ય સરકાર દ્વારા નિયુક્ત સ્થાનિક રજિસ્ટ્રાર દ્વારા કરવામાં આવે છે જેમના અધિકારક્ષેત્ર હેઠળ ઘટના બની છે. નાગરિક નોંધણી સિસ્ટમ પર આધારિત વાર્ષિક આંકડાકીય અહેવાલનું સંકલન, પ્રકાશન અને રાજ્ય સરકાર તેમજ રજિસ્ટ્રાર જનરલ, ભારતને સબમિટ કરવાની ફરજ મુખ્ય રજિસ્ટ્રારની છે.

જન્મ મરણની નોંધણી કેટલા દિવસમાં કરાવી જોઈએ.

જન્મ, મૃત્યુ અને મૃત જન્મની ઘટનાઓની જાણ કરવા માટે ૨૧ દિવસ (ઘટનાની તારીખથી) નો સામાન્ય સમયગાળો નિર્ધારિત કરવામાં આવ્યો છે.જો કે, RBD અધિનિયમની કલમ 13 ની વિલંબિત નોંધણી જોગવાઈઓ હેઠળ ઘટનાની નોંધણી સામાન્ય સમયગાળા પછી કરી શકાય છે.

જન્મના પ્રમાણપત્રમાં સુધારો કરાવી શકાય?

RBD કાયદાની કલમ 15 અને તેના હેઠળ બનાવેલા અનુરૂપ રાજ્ય નિયમોની જોગવાઈ હેઠળ સુધારા અથવા રદ કરવાની મંજૂરી છે.

શું સામાન્ય જનતાની ફરિયાદોના નિવારણ માટે કોઈ વ્યવસ્થા છે? 

હા. કાયદાની કલમ 25A મુજબ, નીચેની જોગવાઈ અસ્તિત્વમાં છે: 

કલમ 25A.(1) કોઈપણ વ્યક્તિ, જેમ કે,

• (i) રજિસ્ટ્રાર, જિલ્લા રજિસ્ટ્રાર સમક્ષ અપીલ કરી શકે છે;

અથવા

• (ii) જિલ્લા રજિસ્ટ્રાર, આવી કાર્યવાહીની તારીખથી ત્રીસ દિવસની અંદર, અથવા આવા હુકમની પ્રાપ્તિ, જેમ કે કેસ હોય, તે ફોર્મ અને 

જે રીતે નિર્ધારિત કરવામાં આવે છે, મુખ્ય રજિસ્ટ્રાર સમક્ષ અપીલ કરી શકે છે.

(2) જિલ્લા રજિસ્ટ્રાર અથવા મુખ્ય રજિસ્ટ્રાર, જેમ કે કેસ હોય,, આવી અપીલની તારીખથી નેવું દિવસની અંદર પેટા-કલમ (1) માં ઉલ્લેખિત અપીલનો નિર્ણય લેશે.

નીચે આપેલી લિંક તમને CRS પોર્ટલ પર લઈ જશે.

હવે, CRS પોર્ટલ અરજી કરો

CRS portal

નિષ્કર્ષ:  ભારત સરકાર દ્વારા ગુજરાતમાં પહેલી સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ થી જન્મ અને નોંધણીની પ્રક્રિયા માટે સીઆરએસ પોર્ટલ અમલમાં મૂકવામાં આવી રહ્યું છે હાલમાં આ પોર્ટલ ફક્ત 'ચંદીગઢ', 'છત્તીસગઢ', 'આંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓ', 'લક્ષદ્વીપ', 'અરુણાચલ પ્રદેશ', 'નાગાલેન્ડ', 'મેઘાલય', 'દાદરા અને નગર હવેલી અને દમણ અને દીવ', 'આંધ્ર પ્રદેશ', 'મિઝોરમ', 'આસામ', 'મધ્ય પ્રદેશ', 'ત્રિપુરા', 'ઉત્તરાખંડ', 'બિહાર', 'ઉત્તર પ્રદેશ', 'લદાખ', 'મહારાષ્ટ્ર', 'સિક્કિમ', 'હરિયાણા', 'જમ્મુ અને કાશ્મીર', 'હિમાચલ પ્રદેશ', 'ઝારખંડ' અને 'મણિપુર' જેવા રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં બનતી જન્મ અને મૃત્યુની ઘટનાઓની નોંધણી માટે ખુલ્લું છે. વધુ માહિતી માટે ગુજરાત સરકારનું નોટિફિકેશન જોતા રહેજો.